معرفی

پس از احداث اولين سدها در كشور تصور مي‌رفت كه با ساختن اين سدها افزايش قابل توجهي در توليدات كشاروزي ايجاد خواهد شد، در پاره اي از پروژه‌ها نتيجة تا حدي رضايتبخش بود ولي در بعضي ديگر علاوه بر اين كه تحول چشمگيري در وضع زندگي زارعين و درآمد آنها ايجاد نشد، در نتيجه عدم تناسب خاك براي كشاورزي، وجود پاره اي از مشكلات در خاك مسائل بزرگي مانند بالا آمدن آب زيرزميني، باتلاقي شدن اراضي زير كشت و شوري خاك بروز گردد. لذا دولت ايران از سازمان خوار‌بار و كشاورزي جهاني سازمان ملل متحد (FAO) تقاضاي اعزام كارشناس براي بررسي علت بروز مشكلات بعد از آبياري نمود. پروژه مشترك فائو و دولت ايران به سرپرستي دكتر م، ل. دوان شروع گرديد.

كارشناسان پس از بررسيهاي لازم درمنطقه مورد نظر توصيه نمودند كه مطالعات خاكشناسي به منظور تعيين علت اصلي و از بين بردن عوامل نامطلوب در پروژه‌هاي گذشته ضروري است. بدين منظور در سال 1331 بنگاه مستقل آبياري وابسته به وزارت كشاورزي اقدام به ايجاد گروههاي خاكشناسي نمود كه مطالعات و بررسيهاي مربوطه را با همكاري كارشناسان سازمان ملل متحد انجام دهند.

اولين گروه خاكشناسي در زمستان سال 1331 تشكيل و بعد از شركت در كلاس‌هاي خاص براي آموزش رشته خاكشناسي، اولين پروژه را در منطقه كرخه واقع در خوزستان انجام دادند. تدريجاً كه فعاليت گروههاي خاكشناسي توسعه پيدا نمود علاوه بر شناسايي خاك، مسائل ديگري از قبيل زهكشي نيز مورد مطالعه گروه مزبور قرار گرفت. در سال 1334 ساختمان آزمايشگاه خاكشناسي در محل فعلي افتتاح و شروع به فعاليت نمود. با توسعه فعاليت در سال 1340 به مؤسسه خاكشناسي تبديل و به فعاليت خود ادامه داد . در سال 1343 وقتي كه بنگاه مستقل آبياري از وزارت كشاورزي جدا و به وزارت آب و برق پيوست مؤسسه خاكشناسي در وزارت كشاورزي باقي ماند.

به موازات فعاليتهاي فوق در سال 1336 به منظور توسعه و ترويج استفاده از كودهاي شيميايي در كشاورزي طرح حاصلخيزي خاك در خوزستان فعاليت خود را آغاز نمود كه ظرف چند سال مطالعه، نتايج جالب توجهي به دست آورد و استفاده از كود شيميايي، مطالعه و تحقيق در حاصلخيزي خاك بدين شكل پايه گذاري گرديد. مطالعات مزبور توسط سازمان عمران خوزستان
(Khuzestan Development Service) شروع گرديد. در سال 1339 با استفاده از تجربيات حاصل از طرح جامع حاصلخيزي خاك به وسيله كارشناسان ايراني كه در اين تحقيقات شركت كرده و تجربه اندوخته بودند با كمك سازمان خواربار و كشاورزي جهاني سازمان ملل متحد تهيه و كار تحقيق در مسئله حاصلخيزي خاك با اجراي آزمايش‌هايي با تشكيل سازماني به نام اداره كل حاصلخيزي خاك وزارت كشاورزي در سراسر كشور آغاز گرديد. با ادغام اداره كل حاصلخيزي خاك و موسسه خاكشناسي در سال 1345، موسسه خاكشناسي و حاصلخيزي خاك تاسيس و امر مطالعه، طبقه بندي خاكها و تعيين استعداد اراضي و در واقع تعيين شناسنامه براي خاكهاي كشور توام با مطالعه و تحقيق در حاصلخيزي اين خاكها را به عهده گرفت. بر اساس اين هدف مهم و همچنين براي مطالعه در مورد حفاظت خاك و آب و جلوگيري از فرسايش خاك، سازمان موسسه در سال 1347 مركب از 9 بخش و واحد مختلف به تصويب رسيد . زماني كه سازمان تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي در سال 1353 با هدف تمركز و توسعه فعاليتهاي تحقيقاتي وزارت كشاورزي و هماهنگ كردن اين فعاليتها با پيشرفته‌ترين برنامه‌هاي تحقيقاتي جهاني در وزارت كشاوزري تشكيل گرديد، اين مؤسسه نيز به همراه كليه مؤسسات و مراكز تحقيقاتي وزارت كشاورزي و منابع طبيعي تابع آن گرديد. سپس با رسميت يافتن تشكيلات سازمان تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي، مؤسسه خاكشناسي و حاصلخيزي خاك نيز با تغييراتي كه در تشكيلات و وظايف آن داده شد در سال 1357 با عنوان موسسه تحقيقات خاك وآب با شش بخش تحقيقاتي به فعاليت پرداخت . قانون تفكيك وظايف ميان وزارت كشاورزي و جهاد سازندگي در يازدهم مهر ماه 1369 تصويب و بر اين اساس در امور زير بنايي كليه امور مربوط به زراعت، آب و خاك داخل مزرعه (و هيئتهاي هفت نفره) به عهده وزارت كشاورزي و امور مربوط به حفظ، احيا و گسترش بهره برداري از منابع طبيعي (جنگل، مرتع، شيلات و آبخيزداري) كليه امور دام و طيور و عمران روستايي، بهسازي، صنايع روستايي و آبرساني روستاها به عهده وزارت جهاد سازندگي قرار گرفت. يكي از نكات حائز اهميت در اين ارتباط آن است كه تا قبل از سال 1346 مطالعاتي بسيار مقدماتي در مورد فرسايش و هدر رفتن خاك و آب در نقاط مختلف كشور توسط كارشناسان داخلي و خارجي انجام و گزارشهايي در مورد فرسايش آبي و بادي تهيه گرديده بود. اما در سال 1346 نظر به اهميت حفظ منابع خاك و آب به عنوان يك منبع پايدار ملي پژوهشهاي لازم در مورد مسائل مربوط به فرسايش آبي و هدر رفتن آب عموماً و روشهاي حفاظت خاك و ‌آب در ديم‌زارها خصوصاً به منظور ارائه روشهاي صحيح و در شرايط كشور ايران، بخش حفاظت خاك و‌آب در مؤسسه تشكيل و فعاليتهاي مقدماتي در سطح 98 هكتار در سه منطقه مراغه، رضائيه و شيراز در مزارع كوچكي آغاز گرديد.

با بررسي علل و عوامل فرسايش خاك و لزوم ارائه راههاي صحيح حفاظت منابع خاك و‌ آب، در سال 1347 نسبت به تأسيس يك مركز تحقيقاتي در سطح 300 هكتار در تبريز اقدام گرديد. علاوه بر تأسيس مراكز و ايستگاههاي تحقيقاتي نسبت به پياده كردن روشهاي مورد قبول حفاظت خاك و آب در ساير كشورها كه داراي شرايط تقريباً مشابه با ايران مي‌باشد تحت عنوان برنامه‌هاي مطالعات حفاظت خاك و آب اقدام و با توجه به اولويت و نياز مناطق به تدريج نسبت به تشكيل و تجهيز گروههايي در استانهاي مختلف كشور مبادرت گرديد.اين بخش تا سال 1370 يعني اواخر برنامه اول توسعه به فعاليتهاي خود ادامه داد. وليكن فعاليتهاي آن رو به كاهش نهاد و عمده وظايف آن به بخش اصلاح خاك و مديريت پايدار اراضي محول گرديد. نكته ديگري كه لازم به ذكر است، بخشي با عنوان آموزش و ترويج خاك در سال 1345 با هدف جمع آوري و اشاعه نتايج تحقيقات، مطالعات و بررسيهاي انجام شده در موسسه و در اختيار قرار دادن نتايج بررسي به متقاضيان با همكاري سازمان ترويج تاسيس و شروع به فعاليت نمود كه تا سال 1364 به فعاليت خود ادامه داده و پس از آن به دليل عدم وجود امكانات لازم براي انتقال يافته‌ها منحل گرديد و بعضي از وظايف آن به بخشي كه از تلفيق قسمت خدمات فني و اداره انتشارات و اطلاعات حاصل شد واگذار گرديد. سپس بر اساس مصوبه شماره 22651/5 ش مورخ 19/11/71 شوراي عالي اداري سازمان آموزش كشاورزي با سازمان تحقيقات كشاورزي، ادغام و سازماني تحت عنوان سازمان تحقيقات، آموزش و ترويج كشاورزي تشكيل گرديد. بر اساس همين مصوبه با تشكيل سازمان مذكور وظايف مربوط به ترويج كشاورزي نيز از حوزه ستادي وزارتخانه منتزع و به سازمان فوق پيوسته گرديد كه مؤسسه تحقيقات خاك و‌آب در حال حاضر وابسته به آن بوده و داراي 9 بخش و يك ايستگاه تحقيقاتي اختصاصي مي‌باشد . با تأسيس مؤسسه تحقيقات ديم در سال 1372 قسمتي از وظايف مؤسسه و با تأسيس مركز ملي تحقيقات شوري مستقر در استان يزد 16/12/1376 قسمت ديگري از وظايف مؤسسه به آنها منتقل گرديد.


DOURAN Portal V3.9.8.211
V3.9.8.211